01. Ulag ýoly bilen tanyş
"Okean ulag ýoluny düşünmek zerurdyr." Mysal üçin, Ýewropa portlaryna, gämi gatnaw kompaniýalarynyň köpüsinde esasy portlar bilen esasy däl portlaryň arasynda tapawut bolsa-da, ýük daşamak töleglerinde tapawut azyndan 100-200 ABŞ dollarynyň aralygynda bolýar. Şeýle-de bolsa, dürli gämi gatnaw kompaniýalarynyň bölünişi dürli bolar. Dürli kompaniýalaryň bölünişini bilmek, ulag kompaniýasyny saýlamak arkaly esasy portuň ýük daşamak nyrhyny alyp biler.
Başga bir mysal üçin, Birleşen Ştatlaryň gündogar kenaryndaky portlar üçin iki görnüşli ulag bar: doly suw ýoly we gury ýer köprüsi, we ikisiniň arasyndaky baha tapawudy birnäçe ýüz dollara deňdir. Eger siz ýük daşamak tertibine laýyk gelmeseňiz, ýük daşamak kompaniýasyndan doly suw ýoly usulyny sorap bilersiňiz.
02. Ilkinji syýahat ulagyny üns bilen meýilleşdiriň
Materikde ýük eýeleriniň dürli içerki ulag usullaryny saýlamagy üçin dürli çykdajylar bar. "Umuman aýdylanda, otly ulagynyň bahasy iň arzan, ýöne eltip bermek we alyp gitmek üçin amallar çylşyrymly we köp mukdarda we gysga eltip bermek wagty bolan sargytlar üçin amatlydyr. Ýük awtoulagy ulagy iň ýönekeý, wagt çalt we bahasy otly ulagyndan biraz gymmatdyr." "Iň gymmaty Iň gowy usul konteýnerleri gönüden-göni zawodda ýa-da ammarda ýüklemekdir, bu bolsa diňe köp gezek ýüklemek we düşürmek üçin amatly bolmadyk ejiz zatlar üçin amatlydyr. Umuman alanyňda, bu usuly ulanmazlyk iň gowusydyr."
FOB şerti boýunça, ol iberişden öň birinji tapgyrdaky daşama düzgünini hem öz içine alýar. Köp adamlar şeýle ýakymsyz tejribäni başdan geçirdiler: FOB şertleri boýunça iberişden öňki tölegler örän çylşyrymly we hiç hili düzgüni ýok. Ikinji sapar üçin alyjy tarapyndan bellenen iberiş kompaniýasy bolany üçin, iberijiniň başga çäresi ýok.
Dürli ýük daşama kompaniýalary munuň üçin dürli düşündirişler berýärler. Käbirleri ýük daşamazdan öň ähli çykdajylary eýesiniň tölemegini talap edýär: gaplama tölegi, dok tölegi, tirkeg tölegi; käbirleri diňe ammardan doka çenli tirkeg tölegini tölemeli bolýar; käbirleri ammaryň ýerleşýän ýerine görä tirkeg tölegi üçin dürli goşmaça tölegleri talap edýär. Bu töleg köplenç şol wagt teklip edilende ýük daşama çykdajylarynyň býujetinden ýokary bolýar.
Çözgüt, FOB şertleri boýunça iki tarapyň çykdajylarynyň başlangyç nokadyny müşderi bilen tassyklamakdyr. Ýük iberiji, adatça, harytlaryň ammara eltilmegi üçin jogapkärçiligiň gutarandygyny nygtaýar. Ambardan terminala çekiş tölegine gelende bolsa, terminal tölegi we ş.m. ikinji saparyň deňiz ýük daşamalaryna goşulýar we ýük alyjy tarapyndan tölenýär.
Şonuň üçin, ilki bilen, sargyt boýunça gepleşik geçirlende, CIF şertlerinde söwda etmäge synanyşyň, şonda ulag şertnamasynyň başlangyjy diňe siziň eliňizde bolar; ikinjiden, eger söwda hakykatdanam FOB şertlerinde bolsa, ol alyjy tarapyndan öňünden bellenen ulag kompaniýasy bilen habarlaşar, ähli çykdajylary ýazmaça tassyklar. Munuň sebäbi, birinjiden, ulag kompaniýasynyň harytlar iberilenden soň has köp töleg almagynyň öňüni almak üçindir; ikinjiden, eger ortada gaty geň bir zat bolsa, ol alyjy bilen ýene-de gepleşik geçirip, ulag kompaniýasyny üýtgetmegi ýa-da alyjydan belli bir çykdajylary tölemegi sorar.
03. Ulag kompaniýasy bilen gowy hyzmatdaşlyk ediň
Ýük, esasan, ýük daşamagy tygşytlaýar we ulag kompaniýasynyň iş prosesini düşünmek örän möhümdir. Eger olar ýük daşaýjynyň talaplaryna laýyklykda ylalaşyk baglaşsalar, iki tarap hem gizlin hyzmatdaşlyk edip, diňe bir gereksiz çykdajylary tygşytlap bilmer, eýsem harytlaryň mümkin boldugyça çalt iberilmegini hem üpjün edip bilerler. Eýsem, bu talaplar haýsy taraplara degişlidir?
Ilki bilen, ýük iberijiniň ýeri öňünden bronlap, harytlary wagtynda taýýarlap biljekdigine umyt edilýär. Ýük daşamak tertibiniň gutarýan senesinden bir ýa-da iki gün öň sargyt bermäge howlukmaň we harytlary ammara ýa-da doka özüňiz eltip berenden soň, ulag kompaniýasyna habar beriň. Ösen ýük iberijiler öz iş tertibini bilýärler, ýöne adatça bilmeýärler. Ol umumy laýner tertibiniň hepdede bir gezek bolýandygyny we ýüküň eýesiniň ýeri öňünden bronlap, ulag kompaniýasy tarapyndan bellenen wagta laýyklykda ammara girmelidigini tanyşdyrdy. Harytlary gaty ir ýa-da gaty giç eltip bermek gowy däl. Öňki gäminiň gutarýan senesi wagtynda bolmandygy sebäpli, eger ol indiki gämi üçin yza süýşürilse, saklamak üçin möhleti geçen töleg bolar.
Ikinjiden, gümrük deklarasiýasynyň ýeňil ýa-da ýeňil däldigi çykdajy meselesi bilen gönüden-göni baglanyşykly. Bu, esasanam, Şençžen portunda aýdyň görünýär. Mysal üçin, eger harytlar ikinji gämi gatnawyny tutmak üçin Man Kam To ýa-da Huanggang porty ýaly gury ýer porty arkaly Gonkonga iberilse, gümrük deklarasiýasynyň güni gümrük resmileşdirmesi geçirilmese, ýük awtoulagyny çekiji kompaniýanyň özi 3000 Gonkong dollaryny alar. Eger tirkeg Gonkongdan ikinji gämini tutmak üçin soňky möhlet bolsa we gümrük deklarasiýasynyň gijikdirilmegi sebäpli gämi gatnawynyň tertibine ýetip bilmese, onda Gonkong terminalynda saklanyş tölegi ertesi gün indiki gämini tutmak üçin duralga iberilse, gaty uly bolar.
Üçünjiden, gümrük deklarasiýasynyň resminamalary hakyky gaplama ýagdaýy üýtgedenden soň üýtgedilmelidir. Her bir gümrükde harytlaryň yzygiderli barlagy geçirilýär. Eger gümrükde hakyky mukdaryň yglan edilen mukdaryna gabat gelmeýändigi anyklansa, ol harytlary derňew üçin saklaýar. Diňe barlag tölegleri we dok saklamak tölegleri däl, eýsem gümrük tarapyndan salnan jerimeler sizi uzak wagtlap gynandyrar.
04. Ulag kompaniýasyny we ýük ekspeditoryny dogry saýlaň
Indi dünýäniň meşhur gämi gatnaw kompaniýalarynyň ählisi Hytaýa geldi we ähli iri portlaryň öz ofisleri bar. Elbetde, bu gämi eýeleri bilen iş alyp barmagyň köp artykmaçlyklary bar: olaryň güýji güýçli, hyzmatlary ajaýyp we işleri standartlaşdyrylan. Şeýle-de bolsa, eger siz uly ýük eýesi däl bolsaňyz we olardan ýeňillikli ýük daşamak nyrhlaryny alyp bilmeseňiz, orta göwrümli gämi eýelerini ýa-da ýük ekspeditorlaryny tapyp bilersiňiz.
Kiçi we orta ýük eýeleri üçin uly gämi eýeleriniň bahasy hakykatdanam gaty gymmat. Gaty kiçi ýük ekspeditory üçin nyrh arzan bolsa-da, onuň güýji ýetmezligi sebäpli hyzmaty kepillendirmek kyn. Mundan başga-da, uly gämi kompaniýasynyň esasy böleginde köp ofis ýok, şonuň üçin ol orta göwrümli ýük ekspeditorlaryny saýlady. Birinjiden, bahasy amatly, ikinjiden, uzak möhletli hyzmatdaşlykdan soň hyzmatdaşlyk has gizlin bolýar.
Bu orta derejeli ekspeditorlar bilen uzak wagtlap hyzmatdaşlyk edeniňizden soň, örän pes ýük daşamagy alyp bilersiňiz. Käbir ýük ekspeditorlary hatda esasy bahany we azajyk girdejini ýük daşaýjy üçin satuw bahasy hökmünde hakykatdanam habar berýärler. Ýük daşamak bazarynda dürli ýük daşamak kompaniýalarynyň ýa-da ýük ekspeditorlarynyň dürli ugurlarda öz artykmaçlyklary bar. Belli bir ugry dolandyrmakda artykmaçlygy bolan kompaniýany tapsaňyz, diňe bir ýük daşamak tertibi has ýakyn bolmaz, eýsem olaryň ýük daşamak nyrhlary, adatça, bazarda iň arzan bolar.
Şonuň üçin öz eksport bazaryňyza görä klassifikasiýa etmek maslahat berilýär. Mysal üçin, ABŞ-a eksport edilýän harytlar bir kompaniýa, Ýewropa eksport edilýän harytlar bolsa başga bir kompaniýa berilýär. Munuň üçin ýük daşamak bazary barada belli bir düşünjeňiz bolmaly.
05. Ulag kompaniýalary bilen söwdalaşmagy öwreniň
Harytlary soramak üçin ýük daşama kompaniýasy ýa-da ýük ekspeditorynyň işgär işgärleri tarapyndan hödürlenýän teklip kompaniýanyň iň ýokary ýük daşama nyrhy bolsa-da, ýük nyrhyndan näçe arzanladyş alyp biljekdigiňiz söwdalaşmak ukybyňyza baglydyr.
Umuman aýdanyňda, kompaniýanyň ýük daşamak nyrhyny kabul etmezden ozal, esasy bazar şertlerini düşünmek üçin birnäçe kompaniýa bilen maslahatlaşyp bilersiňiz. Ýük daşaýjydan alyp boljak arzanladyş, adatça, takmynan 50 ABŞ dollaryna deňdir. Ýük daşaýjy tarapyndan berlen ýük kagyzyndan onuň haýsy kompaniýa bilen ahyrsoňy ylalaşandygyny bilip bolýar. Indiki gezek ol şol kompaniýany gönüden-göni tapyp, gönüden-göni ýük daşamak nyrhyny alar.
Ýük daşamak kompaniýasy bilen söwdalaşmak başarnyklaryna aşakdakylar girýär:
1. Eger siz hakykatdanam uly müşderi bolsaňyz, onuň bilen gönüden-göni şertnama baglaşyp, ýeňillikli ýük daşama nyrhlaryna ýüz tutup bilersiňiz.
2. Dürli ýük atlaryny yglan etmek arkaly alnan dürli ýük daşama nyrhlaryny tapyň. Köp ýük daşama kompaniýalary harytlar üçin aýratyn töleg alýarlar. Käbir harytlaryň dürli klassifikasiýa usullary bolup biler. Mysal üçin, limon kislotasy içgileri taýýarlamak üçin çig mal bolany üçin iýmit hökmünde görkezilip bilner, şeýle hem himiki çig mal hökmünde görkezilip bilner. Bu iki görnüşli harytlaryň arasyndaky ýük daşama nyrhynyň tapawudy 200 ABŞ dollaryna çenli bolup biler.
3. Eger howlukmasaňyz, haýal gämini ýa-da göni däl gämini saýlap bilersiňiz. Elbetde, bu wagtynda gelmäge täsir etmezlik şerti bilen bolmaly. Deňiz ýük daşama bazarynda ýük daşama bahasy wagtal-wagtal üýtgeýär, bu babatda özüňizde käbir maglumatyň bolmagy iň gowusydyr. Ýük daşama bahasynyň azalandygy barada size habar bermek üçin az sanly satyjylar başlangyç görkezerler. Elbetde, olar ýük daşama çykdajylarynyň ýokarlanandygyny size habar bererler. Mundan başga-da, tanyş bolan işewür işgärleriňiziň arasynda ýük daşama nyrhlary babatda beýleki tarapyň "tanyşlygyna" hem üns bermeli.
06. LCL harytlary bilen işlemek başarnyklary
LCL-iň daşamak prosedurasy FCL-den has çylşyrymly we ýük daşamak deňeşdirme boýunça çeýedir. FCL bilen meşgullanýan köp sanly daşamak kompaniýalary bar we baha daşamak bazarynda deňeşdirme boýunça açyk bolar. Elbetde, LCL-iň hem açyk bazar bahasy bar, ýöne dürli daşamak kompaniýalarynyň goşmaça tölegleri dürli-dürli bolýar, şonuň üçin daşamak kompaniýasynyň nyrh sanawyndaky ýük bahasy diňe gutarnykly tölegiň bir bölegi bolar.
Dogry zat, ilki bilen, daşaýjynyň soňra çäre görmeginiň öňüni almak üçin, töleg alnan ähli harytlaryň ýazmaça tassyklamagy we olaryň bahasynyň bir gezeklik bahadygyny ýa-da däldigini anyklamakdyr. Ikinjiden, harytlaryň oňa goşulmagynyň öňüni almak üçin olaryň agramyny we ölçeglerini aýdyň hasaplamakdyr.
Käbir ulag kompaniýalary arzan bahalary hödürleseler-de, köplenç agram ýa-da ölçeg töleglerini köpeldip, bahany gizlemek üçin ýokarlandyrýarlar. Üçünjiden, bu LCL-e ýöriteleşen kompaniýany tapmakdyr. Bu görnüşli kompaniýa konteýnerleri gönüden-göni ýygnaýar we olaryň alýan ýük daşamagy we goşmaça tölegleri araçy kompaniýalaryňkydan has pes.
Haýsy wagtda bolsa-da, her teňňäni gazanmak aňsat däl. Men hemmeleriň ulag çykdajylarynda has köp tygşytlap, girdejini artdyryp biljekdigine umyt edýärin.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 7-nji iýuny
