Senagat: ABŞ-nyň nyrhlarynyň täsiri sebäpli deňiz konteýner ýük daşamak nyrhlary pese gaçdy

Pudagyň seljermesi ABŞ-nyň söwda syýasatyndaky soňky ösüşleriň global üpjünçilik zynjyrlaryny ýene-de durnuksyz ýagdaýa salandygyny görkezýär, sebäbi Prezident Donald Trampyň käbir tarifleri girizmegi we bölekleýin togtadmagy Demirgazyk Amerikada işleýän kärhanalar üçin uly bökdençliklere we näbellilige sebäp boldy.

Bu näbellilik duýgusy okean konteýner ýük daşamak nyrhlaryna hem täsir etdi we Freightos Baltic Index maglumatlaryna görä, okean konteýner ýük daşamak nyrhlary ýylyň başynda däp bolan pes möwsümiň agyrysyna düşdi.

Birleşen Ştatlaryň Meksikadan we Kanadadan import edýän ähli harytlaryna 25% nyrhyň ilkinji yglan edilmegi logistika pudagyna täsir etdi. Şeýle-de bolsa, birnäçe günüň içinde hökümet Birleşen Ştatlaryň Meksika Kanada Ylalaşygynda göz öňünde tutulan awtoulag önümleri üçin bir aýlyk togtadyş buýrugyny çykardy, soňra bu buýruk şertnama boýunça import edilýän ähli önümlere degişli edildi. Bu Kanadadan import edilýän harytlaryň 50% -ine we Meksikadan import edilýän harytlaryň 38% -ine, şol sanda awtoulag önümlerine, azyk we oba hojalyk önümlerine, şeýle hem köp sanly elektrik we elektron önümlerine täsir edýär.

Günde takmynan 1 milliard dollara deň bolan galan import edilen harytlar häzir 25% tarif ýokarlanmasyna sezewar bolýar. Bu kategoriýa telefonlardan, kompýuterlerden lukmançylyk enjamlaryna çenli dürli önümleri öz içine alýar. Bu tarifleriň birden girizilmegi we soňra bölekleýin togtadylmagy Meksikadan we Kanadadan serhetüsti gatnawlarda we ýerüsti gatnawlarda uly bökdençliklere sebäp boldy.

“Freightos” kompaniýasynyň ylmy-barlag direktory Juda Lewin iň soňky maglumatlar bilen çap edilen hasabatda bu tarifleriň üýtgeşikliginiň aýratyn waka däl-de, Trampyň söwda syýasatyny dürli maksatlara ýetmek üçin täsir hökmünde ulanmagyň giň nusgasynyň bir bölegidigini ýazdy. Bu ýagdaýda yglan edilen maksatlara serhet howpsuzlygy meselelerini çözmek we fentanil we bikanun immigrantlaryň akymynyň öňüni almak girýär. Şeýle-de bolsa, käbir habarlarda munuň awtoulag öndürijileriniň önümçiligiň bir bölegini Kanadadan we Meksikadan ABŞ-a geçirmek wada bermegi bilen baglanyşyklydygy aýdylýar.

Lewin bu çalt syýasat üýtgeşmeleriniň getirýän näbelliliginiň ýük daşaýjylary meýilleşdirmegi we sazlamagy örän kynlaşdyrýandygyny aýtdy. Köp kompaniýalar üpjünçilik zynjyrlarynda düýpli üýtgeşmelere başlamazdan öň garaşyp, görmeli bolýarlar. Şeýle-de bolsa, tarifleriň ýokarlanmagy howpy ýakynlaşýar, esasanam Hytaýdan we ABŞ-nyň beýleki söwda hyzmatdaşlaryndan import edilýän harytlar üçin, bu bolsa käbir importçylary noýabr aýyndan bäri deňiz ýüklerini möhletinden öň ibermäge mejbur etdi, bu bolsa islegi we ýük daşamak çykdajylaryny ýokarlandyrdy.

Milli Söwda Federasiýasynyň iň soňky maglumatlary geçen ýylyň noýabr aýyndan şu ýylyň fewral aýyna çenli ABŞ-nyň deňiz ýük daşamalarynyň import möçberiniň geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende takmynan 12% artandygyny we bu bolsa uly täsir görkezýändigini görkezýär. Maý aýynyň dowamynda ýük daşamalarynyň möçberiniň güýçli bolmagyna garaşylýan hem bolsa, iýun we iýul aýlarynda ýük daşamalarynyň möçberiniň gowşamagyna garaşylýar, bu bolsa irki ýük daşamalary sebäpli däp bolan iň ýokary möwsümiň gowşak başlanýandygyny görkezýär.

Söwda syýasatynyň üýtgemeleriniň täsiri konteýner ýük daşamak nyrhlarynda hem aýdyň görünýär. Aý Täze ýylyndan soň, Ýuwaş ummanynyň üsti bilen konteýnerleriň bahalary pese gaçmagyny dowam etdirdi, Günbatar kenarda ýük daşamak nyrhlary 40 fut ekwiwalent birlik üçin 2660 dollara, Gündogar kenarda bolsa FEU üçin 3754 dollara çenli pese gaçdy. Geçen ýyl bilen deňeşdirilende, bu sanlar 40% azaldy we Aý Täze ýylyndan soň 2024-nji ýylyň iň pes nokadynda ýa-da ondan birneme aşakda.
Şonuň ýaly-da, soňky hepdelerde Aziýa-Ýewropa söwdasynyň deňiz ýük daşamalarynyň bahalary hem geçen ýylyň iň pes nokadyndan aşak düşdi.

Aziýa Demirgazyk sebitinde bir FEU üçin 3% ýokarlanyp, 3064 dollara ýetdi. Aziýa Ortaýer deňzi sebitinde bir FEU üçin 4159 dollar derejesinde galýar.

Mart aýynyň başynda umumy nyrhlaryň ýokarlanmagy bu pese gaçmagy haýalladyp, nyrhlary birnäçe ýüz dollara ýokarlandyrsa-da, ösüş operator tarapyndan yglan edilen 1000 dollarlyk ýokarlanmadan has pes boldy. Aziýa Ortaýer deňzi sebitindäki nyrhlar durnuklaşdy we takmynan bir ýyl ozalky nyrhlara deňdir.

Lewin ýük daşamak nyrhlarynyň, esasanam trans-Ýuwaş umman ugurlarynda soňky döwürde pese gaçmagynyň köp sanly faktorlaryň bilelikde işlemeginiň netijesi bolup biljekdigini aýtdy. Bu bahar baýramyndan soň islegiň durgunlaşmagyny, şeýle hem operatorlar birleşmeleriniň ýakynda täzeden gurulmagyny öz içine alýar, bu bolsa bäsdeşligiň güýçlenmegine we operatorlar täze işe girizilen hyzmatlara uýgunlaşýarka kuwwatlylygy dolandyrmakda netijeliligiň peselmegine getirdi.

Senagat näbellilik bilen ýüzbe-ýüz bolansoň, birnäçe möhüm möhletler golaýlap gelýär. Bularyň arasynda 24-nji martda geçiriljek Birleşen Ştatlaryň Söwda wekiliniň diňlenişigi hem bar, ol teklip edilýän port tölegleri barada karar kabul eder; Prezidentiň "Amerika birinji nobatda söwda syýasaty" memorandumyna laýyklykda, agentlikleriň dürli söwda meseleleri barada habar bermeginiň soňky möhleti 1-nji aprel, ABŞ-nyň Söwda ministrligi harytlaryna 25% nyrh girizmek üçin täze möhlet bolsa 2-nji aprel.